Povijest

Novigrad je slikoviti povijesni gradić koji se nalazi na južnoj obali Novigradskog mora podno planine Velebit , u dugom morskom zaljevu čije su strme strane obrasle gustom borovom šumom.

Novigrad je u kontinuitetu naseljen od prapovijesti. Najstariji dio naselja, povijesna jezgra, okružen zidinama, smješten je na sjeveroistočnoj strani zaljeva, na padini brijega podno utvrde Fortice. Rimska utvrda u čijim se temeljima nalazi Ilirska (Liburnska) gradina, u 13. st. je preuređena, te nazvana Castrum Novum, hrvatski Novigrad. Godine 976. u Novigradu je porušen benediktinski samostan i crkva sv. Pavla. Prema zapisima iz 1879. godine, najvjerojatnije su se nalazili na mjestu današnje crkve sv. Katarine.

Povijesna jezgra grada formirana je u obliku trapeza s istočnim i zapadnim bočnim zidovima koji su se od utvrde spuštali prema moru, gdje su se ova dva zida spajala na treći, južni zid koji je išao paralelno s obalom Novigradske luke. Zidine su bile utvrđene s devet kula.

Ispod utvrde, a unutar zidina, gusto su postavljene zgrade koje formiraju gustu mrežu kaskadno strukturiranog naselja sa horizontalno i vertikalno (skalinade) položenim ulicama – kalama . Krajem 17. st. oslobađanjem šireg područja Novigrada od Turaka, dolazi do razgradnje zidova prema moru.

Zapadni zid danas se može naći samo u tragovima, dok je istočni zid dobro očuvan, mada se u jednom njegovom dijelu na njega prislanjaju zgrade. Tijekom 20. stoljeća izvan gradskih zidina razvila su se nova naselja na istoku Jaz, a zapadno Zagrad.